8-tyc_seviye_tanimlayicilari_rehberi_yesil.docx
- SOSYAL GÜVENLIK BAKANLIĞI
+'?JRUMU
T.C.
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
- Sokak No:12, Balgat, 06520 Çankaya / ANKARA Tel: +90 (312) 458 20 00 - 09
SUNUŞ
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ) Seviyeleri ve Seviye Tanımlayıcıları Rehberi, TYÇ Seviye Tanımlayıcılarına dair derinlemesine bir inceleme sunmaktadır. Bu Rehberin, yeterliliklerin seviyelendirilmesi, karşılaştırılması ve TYÇ’ye yerleştirilmesi aşamalarında referans işlevi görmesi amaçlanmıştır.
Bu rehber, 3 ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde yeterliliklerin seviyelendirilmesi konusu ele alınmaktadır. İkinci bölümde TYÇ Seviyeleri ve seviye tanımlayıcıları geniş bir perspektiften ele alınmış üçüncü bölümde ise yeterliliklerin TYÇ seviyelerinin belirlenmesi hususu açıklanmıştır.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
İÇİNDEKİLER
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
| TABLOLAR | 4 |
|---|---|
| KISALTMALAR | 5 |
| 1 YETERLİLİKLERİN SEVİYELENDİRİLMESİ 1. Öğrenme Kazanımları 1. Seviyeler ve Seviye Tanımlayıcıları 1. AYÇ Seviye Tanımlayıcıları 1. Seviyelendirme Yaklaşımları |
6 |
| 2 TÜRKİYE YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ 1. TYÇ Seviyeleri 1. TYÇ Seviye Tanımlayıcıları Analiz 1. Bilgi 1. Beceri 1. Yetkinlik Bağımsız Çalışma (Özerklik) ve Sorumluluk Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak 1. Önceki Kazanımlar ve Kavrayış 1. İletişim 1. Takım Çalışması 1. Araç-Gereç ve Ekipman Kullanımı 1. İletişim 1. Takım Çalışması 1. Araç-Gereç ve Ekipman Kullanımı |
12 |
| 3 YETERLİLİKLERİN TYÇ SEVİYELERİNİN BELİRLENMESİ | 29 |
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
TABLOLAR
| ŞEKİL 2 | Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi Seviyeler ve Yeterlilik Türleri Diyagramı |
|---|---|
| TABLO 1 | TYÇ Seviye Tanımlayıcılarında Yer Alan Bileşenler |
| ŞEKİL 3 | Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi Bilgi Türleri |
| TABLO 2 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilgi Bileşeni |
| TABLO 3 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilginin Türü, Düzeyi ve Kapsamı |
| TABLO 4 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilgiye Yönelik Sorgulama Kapasitesi |
| TABLO 5 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Beceri Bileşeni |
| TABLO 6 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Becerinin Türü, Amacı ve Kapsamı |
| TABLO 7 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Yetkinlik Bileşeni |
| TABLO 8 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk |
| TABLO 9 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak |
| TABLO 10 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması |
| TABLO 11 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Çalışma Düzeni |
| TABLO 12 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Görev Kapsamı |
| TABLO 13 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Unvan |
| TABLO 14 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Önceki Kazanımlar ve Kavrayış |
| TABLO 15 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, İletişim |
| TABLO 16 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Takım Çalışması |
| TABLO 17 | TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Araç-Gereç ve Ekipman Kullanımı |
| TABLO 18 | TYÇ Seviyeleri, Yeterlilik Türleri ve Temel Nitelikler |
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
KISALTMALAR
| AB | Avrupa Birliği |
|---|---|
| AYÇ | Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi |
| MYK | Mesleki Yeterlilik Kurumu |
| TYÇ | Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi |
| UYÇ | Ulusal Yeterlilikler Çerçevesi |
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1 YETERLİLİKLERİN SEVİYELENDİRİLMESİ
1. Öğrenme Kazanımları
Öğrenme kazanımları, öğrenme dönemi sonunda bireylerin bilmesi, anlaması ve/veya yapması beklenen işlem/görev/davranış ifadeleridir. Burada bahsi geçen öğrenmeler resmi veya gayri resmi olarak (toplulukta veya işyerinde kazanılan deneyim yoluyla) gerçekleşebilir.
Öğrenme Kazanımları;
Politika düzeyi (örn. ulusal müfredat politikası)
Sistemsel düzey (örn. Ulusal Yeterlilik Çerçevelerinde (UYÇ)) Yeterlilikler düzeyi (örn. Yeterlilik formları)
Belirli müfredatlar ve öğrenme programları düzeyi gibi farklı alanlarda kullanılmaktadır.
AYÇ’nin benimsediği “yeterlilik çerçevesi” tanımı yeterliliklerin öğrenme kazanımları esas alınarak sınıflandırılması hususuna vurgu yapmaktadır. Yeterlilik çerçevelerinde yeterlilikler öğrenme kazanımları esas alınarak hiyerarşik olarak seviyeler oluşturmak üzere sınıflandırılır. Öğrenme kazanımı ifadeleri belirli bir sektöre özgü değildir, farklı türdeki öğrenmelere uygulanabilir ve bu nedenle ortak bir kullanım alanı sağlar. Günümüzde Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi’nden (AYÇ) esinlenen birçok UYÇ kapsamında öğrenme kazanımları müfredat ve pedagojiden bağımsız olarak belirleme eğilimindedir.
Öğrenme kazanımları; eğitim ve öğretim müfredatları, meslek standartları ve öğrenme programı ile istihdam ihtiyacı için belirlenen nitelikler arasında bir bağlantı oluşturur. İş dünyasında, öğrenme kazanımları işgücü gelişimini planlamak ve kabul, işe alım veya terfi için gibi işlemler için iyi bir temel sağlar. Sektörler arasında ortak bir dil oluşturarak eğitim ve öğretim sistemlerini kıyaslanabilir hale getiren öğrenme kazanımları ulusal ve uluslararası işbirliğinin karşılaştırılmasına ve kıyaslamaya temel teşkil etmektedir
1. Seviyeler ve Seviye Tanımlayıcıları
UYÇ’lerde yer alan her seviye, o seviyedeki yeterliliklerle ilgili öğrenme kazanımlarını gösteren bir dizi tanımlayıcı (alan) tarafından tanımlanır. Seviyeler genellikle mevcut eğitim ve öğretim sisteminin yapısı ile işgücü piyasasının genel özelliklerine atıfta bulunarak belirlenir. Seviye tanımlayıcıları ise mevcut müfredat gereklilikleri, eğitim düzenlemeleri ve diğer girdiler kullanılarak türetilir.
Bir UYÇ’nin kaç seviyeden oluşacağı ülkelerin eğitim öğretim sistemleri ve politika öncelikleri doğrultusunda değişkenlik gösterebilir. Günümüz koşullarında, AYÇ ve AYÇ Referanslama çalışmalarının da etkisiyle UYÇ’lerde yer alan seviyelerin sayısı sekiz seviyeyle ilişkilendirilebildiği sürece yeterlilikler arasında uluslararası düzeyde karşılaştırma yapmak daha kolay bir hal almıştır.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Tüm UYÇ’ler, 4 ile 12 seviye arasında, ancak çoğunlukla 8 veya 10 hiyerarşik seviyeden oluşan seviye grupları (basamakları) için seviye tanımlayıcılarını kullanır. Seviye tanımlayıcıların çoğu bilgi, beceri, uygulama, bağlam ve sorumlulukları ifade eder, ancak açıklamaları farklı alan başlıkları altında ve farklı bağlantılar kullanır. En yaygın kullanılan alan başlıkları AYÇ’nin etkisiyle bilgi, beceri ve yeterliliktir.
Seviye tanımlayıcıları, seviyeyi karakterize eden genel sonuçlara ait ifadelerdir. Seviye tanımlayıcıları özünde öğrenme kazanımlarına ilişkin olarak;
Bilgi ve anlayışın derinliği ve karmaşıklığı,
Pratik ve entelektüel becerilerin çeşitliliği ve karmaşıklığı, Gerekli entegrasyon derecesi, bağımsızlık ve yaratıcılık,
Bağlamın (Context) komplikasyon derecesi ve öngörülebilirliği,
Başkalarının çalışmaları için denetim ve sorumluluk alam dereceleri (meslektaşlar ile ilgili alınan roller) göz önünde bulundurularak tanımlanır.
Seviye tanımlayıcıları yeterliliğin büyüklüğü, öğrenicinin yaşı, öğrenimin gerçekleştiği aşamalar veya ücretler/maaşlar ile ilgili değildir.
Belirli bir seviyedeki yeterliliğe sahip olan bireyler, söz konusu yeterliliğin seviye tanımlayıcılarında yer alan tüm öğelere tüm yönleriyle eşleşmek zorunda değildir. Bireylerin sahip oldukları öğrenme kazanımlarının, ilgili seviye tanımlayıcısının bazı öğelerinden daha yüksek veya daha düşük düzeyde olması mümkündür.
Seviye tanımlayıcıları çerçeve kapsamındaki tüm yeterlilik türlerine hitap etmelidir. Seviye Tanımlayıcılarının operasyonel olarak kullanılabilecekleri alanlar şunlardır:
Yeterliliklerin tasarlanması,
Yeterliliklerin UYÇ seviyelerine tahsis edilmesi,
Yeterliliklerin ve öğrenme programlarının onaylanması,
Yeterlilikler arasında ilerleme ve geçiş rotalarının haritalandırılması,
Eğitim programlarına için giriş gereksinimlerinin/şartlarının belirlenmesi, Eğitim ve iş dünyası gereksinimleri arasında bağlantı kurulması,
Uluslararası karşılaştırmalar için referans noktası olarak kullanılması.
Seviye tanımlayıcıları, ulusal yeterlilik sisteminin karmaşıklıklarını gözardı etmeden her seviyenin özelliklerini açık bir biçimde yansıtmalı ve işgücü piyasası ile eğitim öğretim sistemi arasındaki bağlantıyı kurmak için yeterince ayrıntılı ve çok yönlü olarak hazırlanmalıdır. Seviye tanımlayıcıları, seviyeler arasındaki farklılıkları sistematik olarak ortaya koymalı ve yeterlilik seviyeleri arttıkça sahip olunması gereken bilgi, beceri ve yeterliliklerin genişlik, derinlik ve karmaşıklık olarak ne düzeyde bir artış yaşanması gerektiğini açıklamalıdır.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Öğrenme kazanımlarına dayalı seviye tanımlayıcıları ulusal yeterlilik çerçevelerinin vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır. Birçok ülkede seviye tanımlayıcıları ulusal ihtiyaç ve öncelikleri karşılamak amacıyla farklı paydaşlar arasındaki yoğun istişare ve kapsamlı diyalogların bir sonucu olarak geliştirilmektedir. Bu durum, seviye tanımlayıcılarının çok çeşitli kurumları, paydaşları ve onların çıkarlarını, geleneklerini, kültürlerini ve değerlerini yansıtmasına yol açar. Seviye tanımlayıcıları yeterliliklerin birbirleriyle karşılaştırılmasına yardımcı olmanın yanı sıra bilgi, beceri ve yetkinlik bileşenlerinde yeterliliğe sahip kişilerden beklenen kazanımları açıklar.
Seviye tanımlayıcıların temel amacı belirli bir yeterliliğin Çerçevedeki yerini belirlemektedir. Öğrenicilere, eğitim ve öğretim sağlayıcılarına ve işverenlere yeterlilikle ilgili ön bilgi sağlar.
Seviye Tanımlayıcılarının;
Eğitim ve öğretim sistemlerinin farklı bölümlerini ve tüm öğrenme alanlarını kapsayacak kadar genel olması,
Ulusal yeterlilik sisteminin kurumsal karmaşıklıklarını, önceliklerini ve paydaş çıkarlarını karşı-laması için yeterince ayrıntılı ve çok yönlü olması,
Düşük seviyeden yüksek seviyelere geçerken bilgi, beceri ve yeterliliklerin genişlik, derinlik ve karmaşıklıkta nasıl artığını yansıtabilmeleri ve yakalayabilmeleri,
Uluslararası karşılaştırma için bir referans noktası olarak hareket etmeleri gerekir.
Farklı ulusal yaklaşımların karakterine ve amaçlarına bağlı olarak, seviye tanımlayıcılarının sahip olduğu işlevler aşağıda sıralanmaktadır.
Şeffaflık ve İletişim: kapsamlı bir öğrenme kazanımları temelli seviyeler kümesi; farklı ülkelerden, alt sistemlerden ve kurumlardan gelen yeterliliklerin nasıl karşılaştırıldığını ve ilişkilendirildiğini belirtmeyi mümkün kılar. Seviye tanımlayıcıları, giderek yeterlilikler dünyasını haritalamak ve şeffaflaştırmaya yardımcı olmak için önemli bir ön koşuldur. Haritalama işlevi, günümüzde yeterliliklerin yalnızca ulusal kurumlar tarafından değil, aynı zamanda özel sağlayıcılar ve uluslararası kuruluşlar tarafından düzenlenebilmesi sebebiyle giderek daha önemli hale gelmektedir.
Yeterliliklerin Tasarımı ve Gözden Geçirilmesi: Seviye tanımlayıcıları yeni yeterliliklerin tasarlanması ve mevcut yeterliliklerin gözden geçirilmesi için bir referans noktası olarak kullanılabilir. Bu işlev program tutarlılığı ve aynı seviyedeki yeterliliklerin benzer düzeyde öğrenme kazanımları ihtiva etmesini sağlar.
Kalite Güvencesi: Seviye tanımlayıcıları kurumsal karşılaştırma ve geliştirme işlemleri ile benzer kurumlar arasındaki gereksinimler ve performans farklılıklarını ortaya çıkarmak için referans noktası görevi görür.
İlerleme ve Köprüleme İşlevi: Kapsamlı çerçevelerin nihai amacı hayat boyu öğrenme politikalarını ve uygulamalarını desteklemektir. Seviye tanımlayıcıları sayesinde farklı alt sistemlerden yeterliliklerin sahip olması gereken temel nitelikleri tanımlamak mümkün hale gelir.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. AYÇ Seviye Tanımlayıcıları
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
AYÇ Seviye Tanımlayıcıları 2003-2008 yılları arasında birçok farklı ülkeden alan uzmanları ve politika yapıcıların katılım sağladığı araştırma ve yaygın istişareye dayanan kapsamlı bir süreç sonucunda geliştirilmiştir. Gerçekleştirilen çalışmalar AYÇ’nin kavramsal ve teknik açıdan yeterli düzeye erişmesini sağlamanın yanı sıra aynı zamanda “meta çerçeveye” yönelik güven ve aidiyet duygusunun aşılanması amacıyla büyük özveri ve dikkatle gerçekleştirilmiştir.
AYÇ Seviye Tanımlayıcıları geliştirme sürecinin erken bir aşamasında bilgi ve beceriye ait tanımlayıcılar üzerinde anlaşmaya varılmıştır. Bu durum kısmen, Bloom ve meslektaşlarının önceki dönemlerde Taksonomi hakkındaki çalışmalarının katkısıyla gerçekleşmişti.
Ancak süreç içerisinde bilgi ve beceriler dışındaki kazanımları tanımlayacak “başlık” üzerinde uluslararası bir mutabakata varmak daha zor gerçekleşti. 2008’de başlığın kavramın kapsayıcı karakterini vurgulamak için “yetkinlik” olarak tanımlanması üzerinde uzlaşmaya varılmıştır. Yetkinlik kavramı için özerklik ve sorumluluk gibi iki ana özelliğe burgu yapan özgün bir tanımlama yapılmıştır. Ancak geçen yıllar mevcut uzlaşmanın ülkelerin yetkinlik kavramına yüklediği anlama yönelik tutarsızlığa çözüm üretmediğini göstermiştir.
AYÇ Tavsiye Kararının 2017 yılında revize edilmesi, öğrenme kazanımları setinin üç bileşeninden biri olan “yetkinlik” kavramına yönelik problemi farklı ulusal yaklaşımlara saygı duyacak şekilde çözme fırsatı sağlamıştır. Böylece üçüncü tanımlayıcı sütunun başlığı yetkinlik yerine “özerklik ve sorumluluk” olarak değiştirilmiştir.
AYÇ Seviye Tanımlayıcılarının (2017) temel yapısı aşağıdaki şekilde gösterilmektedir.
Şekil 1. Öğrenme Kazanımlarının İlişkili Olduğu Boyutlar
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. Seviyelendirme Yaklaşımları
Seviyelendirme terimi, bir yeterlilik ve/veya bir yeterlilik türüne önerilen bir UYÇ seviyesini atamak için gerçekleştirilen süreci tanımlamak için kullanılır, böylece bu türdeki tüm yeterlilikler aynı seviyede yer alabilir.
Kapsamlı çerçevelerde, seviyelendirme, farklı yeterlilik türleri arasında karşılaştırılabilirliğisağlamak ve öğrencilerin farklı öğrenme türleri arasında daha kolay hareket etmelerini kolaylaştırmak için bir mekanizma sağlar. Farklı türdeki yeterliliklerin aynı çerçeveye dâhil edilmesi, seviye tanımlayıcılarının bileşenlerinin seviyelendirme sürecinde daha fazla önem kazanmasına yol açar. Seviyelendirme işlemleri aynı zamanda mesleki yeterliliklerin, akademik yeterliliklerle nasıl karşılaştırılabilirliği konusunda da kullanıcılara yarar sağlar.
Keevey & Chakroun, 2016 tarihli “Öğrenme Düzeyi Belirleme ve Öğrenme Sonuçlarının Tanınması: 21.Yüzyılda Seviye Tanımlayıcılarının Kullanılması” başlıklı makalelerinde seviyelendirmeye yönelik bir dizi farklı yaklaşım belirlemiştir.1
Tek Beden Herkese Uyar Yaklaşımı: Bir yeterlilik ya da yeterlilik türünün öğrenme kazanımlarının, UYÇ’nin aynı seviyesinde yer alan tüm yeterliliklere hitap etmesi.
Yeterlilik Türlerinin Farklı Amaçlarına Hitap Etmek İçin UYÇ İçinde “Alt Çerçevelerin**”** Geliştirilmesi Yaklaşımı: Bu yaklaşım, her bir farklı yeterlilik türü ve gruplandırması için farklı bileşenler ve/veya tanımlayıcılar geliştirmeyi ve bileşenleri/tanımlayıcıları kapsayıcı UYÇ tasarımı içinde seviyelendirmeyi içerir.
“En Uygun” Yaklaşımı: Bu yaklaşım için genel kabul gören tek bir tanım yoktur, ancak Alman, İskoç ve İngiliz/Kuzey İrlanda UYÇ’lerinde benimsenen temel ilkelerde sürecin bazı kilit unsurları göze çarpmaktadır. Bu çerçevelerde seviyelendirme talimatları aşağıdakilere yönelik öneriler içerir:
En uygun eşleşmeyi sağlamak için öğrenme kazanımlarını beklenen düzeyin üstünde ve altında yer alan tanımlayıcılarla karşılaştırmak
Belirlenecek seviyenin yeterliliklere uygun olmasını sağlamak için öğrenme kazanımlarını seviye tanımlayıcıları dışındaki referans noktaları (örneğin aynı seviyede veya aynı alanda diğer ulusal ve uluslararası yeterlilikler) ile karşılaştırmak
Öğrenme kazanımlarının çoğunluğunun seviyesinin değerlendirilmesine ve farklı tanımlayıcı bileşenlerinin kapsadığı alanlara yeterlilik içinde verilen göreceli önemin değerlendirilmesine dayalı olarak genel bir seviye tayin etmek
Bir yeterliliğe seviyelendirilmesi çalışmalarında yer alan kişilerin sadece ilgili alanda değil, aynı zamanda yeterliliklerin UYÇ seviyelerinin belirlenmesi konusunda da uzmanlığa/ tecrübeye sahip olmalarını sağlamak.
1 http://unesdoc.unesco.org/images/0024/002428/242887e.pdf
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Pratik çalışmalar göstermiştir ki hem “tek beden herkese uyar” hem de “alt çerçeve” yaklaşımları kapsamlı bir çerçevenin uygulanmasında önemli zorluklar yaşanmasına yol açmaktadır. Bir yeterlilik veya yeterlilik türünün aynı seviyedeki tüm bileşenlere eşit önem vermesini gerektiren “tek beden herkese uyar yaklaşımı” yeterlilik geliştiricilerin yeterlilikle ilgilisi olmayan öğrenme kazanımlarını içermesini gerektirebilir; veya tüm bileşenler karşılanana kadar yeterliliğin seviyesinin olması gereken düzeyden daha alt bir düzeye ayarlanmasına yol açabilir. Her iki durumda da, sonuç muhtemelen öğrenenlerin ihtiyaçlarını karşılamayan bir yeterlilik olacaktır.
Farklı yeterlilikler için farklı tanımlayıcılar oluşturmayı benimseyen ‘alt çerçeveler’ yaklaşımı ise farklı yeterlilik türleri arasındaki öğrenen hareketliliği karşında potansiyel bir engel oluşturur. Farklı tanımlayıcı grupları arasında net bir uyum olmadan, öğrenme sağlayıcıları farklı yeterliliklerin birbirleriyle nasıl ilişkilendiğini belirleme konusunda zorluklarla karşılaşır ve öğrenenlerin yeterlilik arasındaki hareketi kısıtlanır.
Kapsamlı çerçeveler için “en uygun” yaklaşımının benimsenmesinin yararı, seviye tanımlayıcılarının esnek bir şekilde kullanılabilmesidir, böylece tüm yeterlilik türleri, aynı seviye tanımlayıcıları kullanılarak bir nevi dengelenir. Bu, kapsamlı çerçevelerin iki temel amacına önemli bir destek sağlar: yeterlilik türleri arasında ilerleme ve seviyeler arasında ilerleme. Bununla birlikte, bu yaklaşım kullanılırsa ele alınması gereken önemli konular vardır:
Farklı öğrenme kazanımlarına tahsis edilen seviyelerde geniş bir tutarsızlık olursa ne olur**?** Keevey & Chakroun’un da belirttiği gibi, bilgi, beceri ve yetkinlik ifadelerinden oluşan seviye tanımlayıcılarına sahip olan çerçevelerde, özellikle yetkinlikifadelerinde seviyeler arasında tutarsızlıklar bulunması olasıdır. Almanya UYÇ’de, yeterlilik bazında farklı bileşenlere farklı düzeylerde vurgu yapılmasına izin vererek tutarsızlık potansiyelini azaltmayı hedeflemiştir.
Yeterliliklerin ait olduğu seviyeleri kimler belirlemelidir? Seviyeye ilişkin muhakeme gücünden söz edebilmek için, karar verenlerin ihtiyaç duydukları bilgi ve becerileri dikkate almak önemlidir. Kapsayıcı çerçevelerde, seviyeler farklı eğitim bağlamlarından insanlar tarafından verilecektir ve hangi bağlamda yapıldıklarına bakılmaksızın, bu kararların çerçeve boyunca güvenilirliğine güvenmek önemlidir.Rasyonel kararlara odaklanılması, gerekçelerle desteklenen kararlarla, seviyenin atanmasının bireylerden ziyade grupları içeren bir süreç olması sağlanmalıdır. Seviyenin belirlenmesiyle ilgili kararlarda tutarlılığı sağlamak için, yeterliliklere seviye atamada yer alan kişilerin seçimi, eğitimi ve rehberliği için açık süreçlere ihtiyaç vardır.
Hangi harici referans noktaları kullanılmalıdır? İngiltere ve Kuzey İrlanda UYÇ’lerinde seviye tahsisi için geliştirilen talimatlarda, seviyenin belirlenmesine yardımcı olmak için seviye tanımlayıcıları dışındaki referans noktalarının dakullanılmasını önermektedir. Bu referans noktaları, aynı alandaki (veya farklı) seviyelerde çeşitli kıyaslamalar içerebileceği gibi diğer niteliklere ilişkin de olabilir. Ancakyanlışnormlaroluşturmatehlikesisözkonusuolabileceğinden dış referans noktalarını seçerken dikkatli olunmalıdır. Yeterlilik türlerinin hepsini kapsayacak ve tüm türler için geçerli olacak referans noktalarının seçilmesi gerekmektedir.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
2 TÜRKİYE YETERLİLİKLER ÇERÇEVESİ
Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi (TYÇ), AYÇ ile uyumlu olacak şekilde tasarlanan; ilk, orta ve yükseköğretim dâhil, mesleki, genel ve akademik eğitim ve öğretim programları ve diğer öğrenme yollarıyla kazanılan tüm yeterlilik esaslarını belirleyen ulusal yeterlilik çerçevesidir.
TYÇ, Türkiye’deki yeterliliklerin sınıflandırılmasını sağlayan bütünleşik tek bir yapı olarak, kalite güvencesi sağlanmış ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim dâhil, eğitim öğretim programları ve diğer öğrenme yolları ile kazanılan tüm yeterlilikleri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.
Çerçevede yer alan tüm yeterlilikler arasında öğrenen hareketliliğini ve ilerlemesini mümkün olduğunca kolaylaştırmak amaçlanmıştır. Geçmiş öğrenme deneyimlerine sahip bireyleri başlangıç noktasına dönmeye mecbur bırakmadan gerekli öğrenme ihtiyaçlarının karşılanmasına fırsat vermek, kullanışlı ve güncel bir yol haritası sunmak TYÇ tasarımının en temel hedefidir.
Ülkemizde kalite güvencesi sağlanmış tüm yeterlilikleri bünyesinde barındırmayı hedefleyen kapsayıcı yapı; yeterlilik sağlayan ilgili kurum ve kuruluşlar ile iş dünyası ve sosyal paydaşlar arasında iş birliğini vazgeçilmez kılmakta ve bu bilinç Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte yer aldığı biçimiyle Çerçevenin yönetim yapısına yansımaktadır. TYÇ, kalite güvencesi sağlanmış yeterlilikleri sahip oldukları öğrenme kazanımlarını esas alarak
8 farklı seviyede ele almakta ve türlerine göre gruplandırmaktadır. Seviyeler, yeterlilik türleri ve yeterlilik kategorileri TYÇ tasarımının çekirdek öğelerini oluşturmaktadır.
1. TYÇ Seviyeleri
Seviye, TYÇ’de bilgi, beceri ve yetkinliklerle tanımlanmış sekiz düzeyden her birini ifade etmek için kullanılır. “Seviye” terimi, belirli bir alana ait bilgi, beceri ve yetkinliğe sahip olunduğunu temsil eden resmi belgelerin bir diğer ifadeyle yeterliliklerin akademik/mesleki derecesini ifade eder.
TYÇ’ye göre seviye yaklaşımının esasını “bireyin bir öğrenme süreci tamamlandıktan sonra edindiği bilgi, beceri ve yeterlilikler kümesi” olarak tanımlanan öğrenme kazanımları oluşturur.
Yeterliliklerin ait olduğu seviyenin belirlenmesi süreci, ihtiva ettiği öğrenme kazanımlarının göreceli değerleri ile ülkemiz eğitim öğretim ve yeterlilikler sisteminin temel gereklilikleri göz önüne alınarak işletilmiştir.
Bir yeterliliğin ait olduğu seviyenin belirlenmesi hem yurtiçinde içinde hem de uluslararası arenada geri kalan yeterliliklerle arasındaki ilişkileri ve denklikleri tanımlamanın, ilerleme imkânlarını ulaşılabilir kılmanın önemli bir yönüdür.
TYÇ kapsamında aynı seviyedeki yeterliliklerin aynı değil, belirli açılardan eşdeğer kabul edildiğinin anlaşılması büyük önem taşımaktadır. Aynı seviyedeki yeterliliklerin boyut, kapsamve kredi değerleri bakımından oldukça farklı nitelikler taşıması ve farklı amaçlara ve edinme yollarına sahip olmaları mümkündür. Örneğin aynı seviyede yer alan iki yeterlilikten biri öğrencileri akademik bir alanda yeni bir inceleme yapmak için yetkin kılarken diğer yeterlilik mesleki alanda bağımsız çalışma becerisi kazandırabilir.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise yeterlilikler arasındaki ilerlemelerin yalnızca daha yüksek seviyelerde yer alan yeterlilikler için mümkün olduğu algının yıkılmasıdır. Yeterlilikler arasındaki ilerlemeler yatay şekilde de gerçekleşebilir. Örneğin, A yeterliliğinden B yeterliliğine ilerlemenin mümkün olduğu durumlar mutlaka B yeterliliğinin A yeterliliğinden daha yüksek bir seviyede yer aldığı anlamına gelmez. Yükseköğretim yeterliliğine sahip bireylerin meslek hayatına atılabilmeleri için daha düşük seviyeye sahip bir yeterliliğe sahip olması beklenebilir.
Ayrıca, aynı seviyede yer alan farklı yeterlilik türlerinin oldukça farklı öğrenme süreleri gerektirebileceğine de dikkat edilmelidir. Yeterliliğin seviyesi öğrenmenin büyüklüğünü veya ağırlığını ölçmek ve tanımak için kullanılmaz bu tanımlamalar genellikle kredi sistemleri
aracılığıyla gerçekleştirilir.
TYÇ, Tablo-1’de gösterildiği gibi 8 farklı yeterlilik seviyesinden oluşmaktadır. Her bir seviye için bilgi, beceri ve yetkinlik ifadelerinden oluşan bir seviye tanımlayıcısı oluşturulmuştur.
Şekil 2. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi Seviyeler ve Yeterlilik Türleri Diyagramı
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. TYÇ Seviye Tanımlayıcıları
TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının geliştirilme sürecinde, eğitim öğretim ve yeterlilikler sisteminde yer alan yeterliliklerin öğrenme kazanımları, ilerleme yolları ve yönelimi ve öğrenme ortamı gibi özellikleri dikkate alınmıştır. Ek olarak aynı seviyede yer alması planlanan farklı yeterlilik türlerinin özellikleri de göz önünde bulundurulmuştur.
TYÇ kapsamında seviyelerin belirlenmesi ve ilgili seviye tanımlayıcılarının geliştirilmesinde ülkemizin temel özellikleri ve politika önceliklerinin yanı sıra AYÇ yaklaşımının gerektirdiği genel prensipler de benimsenmiştir. TYÇ seviye tanımlayıcıları herhangi bir uzmanlık veya öğrenme alanına özgü değildir, genel ve alanlar arası nitelik taşımaktadır.
Sekiz farklı TYÇ Seviye Tanımlayıcısının her biri bilgi, beceri ve yetkinlik ifadelerinden oluşmaktadır. Bu bölümde TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının her biri üç bileşene göre irdelenecek seviyeler arasındaki ilerleme bilgi, beceri ve yetkinlik bileşenlerinde yer alan anahtar sözcükler üzerinden analiz edilecektir. Gerçekleştirilen analiz sonucunda bir dizi ilerlememerdiveni ortayaçıkmıştır.İlerlememedivenlerinin yeterliliklerin seviyesine karar vermek ve seviyeler arasındaki farklılıkları şematize etmek gibi birçok faydası bulunmaktadır. Ayrıca ilerleme merdivenleri seviyeler arasında bulunan ilerlemeye ilişkin tutarlılığı da gözler önüne sermektedir. İlerleme merdivenleri, TYÇ seviye tanımlayıcılarının seviyeler
arasındaki ilerlemeyi güçlü ve istikrarlı bir biçimde yansıttığını ortaya koymaktadır.
Analiz
TYÇ seviye tanımlayıcılarının temel amaçlarından biri, yeterliliklerin çerçevedeki seviyelere tahsis edilmesi sürecine rehberlik etmektir. Tanımlayıcıların iyi çalışması için bilgi, beceri ve yetkinlik ifadelerinin içeriği net, tutarlı ve anlaşılır hazırlanmış seviyeden seviyeye ilerlemenin doğasını açıklamaya odaklanmıştır.
Birçok UYÇ’de ‘temel’, ‘gelişmiş’, ‘rutin’, ‘öngörülemeyen’, ‘sık’ ve ‘zaman zaman’ gibi niteleyicilerin kullanımı, çerçevedeki her bileşenin düzeyini belirlemeye yarar. Bununla birlikte, seviyeler arası ilerlemeler genellikle tanımlayıcılar için zayıf bir şekilde tanımlanır. Özellikle kapsamlı çerçeveler için temel zorluk, farklı seviyeler için geliştirilen bu tip nitelikli ifadelerin çerçevede temsil edilen farklı eğitim bağlamlarında ve sektörlerde nasıl yorumlanacağına dair ortak bir anlayış geliştirmektir.
Diğer pek çok yeterlilik çerçevesinde olduğu gibi, TYÇ’de de bilgi, beceri ve yetkinlik ifadeleri seviyeler arasındaki ilerlemeleri göstermek için farklı bileşenlere ayrılmış durumdadır. Bu bileşenlerin kullanımı seviyeden seviyeye farlılık gösterir. Seviyeler arasındaki ilerlemeler bileşenler ve bileşenlere ilişkin göstergeler yardımıyla açıklanır.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Tablo 1: TYÇ Seviye Tanımlayıcılarında Yer Alan Bileşenler
Bilgi Sahibi Olmak
Bu bileşen tüm seviyelerde bulunmaktadır.
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
BİLGİ
BECERİ
YETKİNLİK
3 ilerleme göstergesi vardır: bilginin türü/ bilginin düzeyi/ bilginin kapsamı.
TYÇ Seviye Tanımlayıcılarında bilginin türü ve düzeyi bir dizi ilerleme basamağı oluşturmak için “orta derecede teorik bilgi” gibi ifadelerle birleştirilmiştir.
Bilgiye Yönelik Sorgulama Kapasitesi
Bu unsur sadece 6,7 ve 8 seviyelerinde geçerlidir.
Üç ilerleme göstergesi vardır: kapasite / düzey/ kapsam Bilişsel bir beceri olarak değerlendirilmesi mümkündür.
Beceriye Sahip Olma/Kullanmak
Bu bileşen tüm seviyelerde geçerlidir.
3 farklı ilerleme göstergesi vardır: beceri türü /becerinin amacı / kapsam
Problem Çözme
Bu bileşen, birinci seviye hariç tüm seviyelerde geçerlidir.
3 ilerleme göstergesi vardır: problem tipi/ problemin karmaşıklığı/ problem kapsamı. Her seviyede amaç “problemleri çözmek” tir, ancak ilerleme göstergeleri seviyeler arasında farklı şekilde ifade edilmektedir.
Bilgiyi Genişletme
Bu bileşen sadece seviye 7 ve 8 için geçerlidir.
Hem beceriye sahip olmak hem de problem çözme ile bütünleşik biçimde ele alınmaktadır.
Sorumluluk Alma ve Özerklik
Bu bileşen tüm seviyelerde geçerlidir.
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olma****k (Belirlenmesi/Karşılanması)
Bu bileşen 1. Seviye hariç seviyelerde geçerlidir.
3 farklı ilerleme göstergesi vardır: eylem / amaç / kapsam
Toplumsal ve Etik Meselelerin ve Sorumlulukları****n Dikkate Alınması
Bu bileşen ilk üç seviye hariç seviyelerde geçerlidir. İki farklı ilerleme göstergesi vardır: eylem ve içerik.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. Bilgi
TYÇ kapsamındaki bilgi, bir çalışma veya öğrenme alanıyla ilgili gerçeklerin, ilkelerin, teorilerin ve uygulamaların anlaşılmasını içeren kurumsal ve/veya olgusal bilgi olarak tanımlanmıştır. TYÇ Seviye tanımlayıcılarında altı farklı bilgi türüne vurgu yapılmaktadır.
Şekil 3: Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi Bilgi Türleri
Genel Bilgi: Geniş bir konu aralığını kapsayan, kültürel olarak edinilebilen, uzmanlık dışı ve geniş kitlelerce doğru olarak kabul edilen bilgilerdir.
Olgusal Bilgi: Bir disipline ait olgular, terimler ve temel ilkelerin ne olduğunu bilmektir. Olgusal bilgiler nesnel verilere dayanarak elde edilir.
Kuramsal Bilgi: Kuram, belirli bir olguyu açıklamak için ortaya çıkan bir dizi fikir veya varsayım olarak tanımlanır. Bir sorunun çözümünde /görevin yerine getirilmesinde sonuca ulaşmak için ihtiyaç duyulan somut ve soyut kuralların tümüne yönelik bütünleşik bilgiye kuramsal bilgi denir. Kuramsal bilgi uygulamadaki olayların çözümlenmesinin genel bir yöntemini sağlar, olguların bir araya getirilmesini sağlar, rasyonel karar oluşturma sürecine rehberlik eder.
İşlemsel Bilgi: İşlemsel ve kuramsal bilginin birbirinden ayrı değerlendirilmesi mümkün değildir. Bir sorunun nasıl çözüldüğüne yönelik işlem basamaklarının tümünü içeren sıralı ve bütünsel bilgi işlemse bilgi olarak adlandırılmaktadır.
Metodolojik Bilgi: Bilimsel gerçeklere ulaşabilmek için izlenmesi gerekli yöntemleri tecrübe ve tatbikattan elde edilen sonuçlara dayanarak elde edilen bilgi türüdür.
İhtisas Bilgisi: Bir disipline (öğrenme alanına) ilişkin tüm bilgi türlerini kapsayan bilgi türü.
Arayüz Bilgisi: İki veya birden fazla sayıda farklı disiplinin (öğrenme alanının) birbiriyle etkileşime geçmesini sağlayan ve sorunların çözümünde kullanılan kapsamlı bilgi türüdür.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Tablo 2: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilgi Bileşeni
Seviye 1
Seviye 2
Seviye 3
Seviye 4
Seviye 5
Seviye 6
Seviye 7
Seviye 8
Kendisi ve çevresine ilişkin genel bilgiye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanına ait başlangıç düzeyinde olgusal bilgiye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanına ait başlangıç düzeyinde kuramsal, orta düzeyde olgusal bilgiye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanına ait orta düzeyde kuramsal ve işlemsel, orta düzeyin üzerinde olgusal bilgiye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanının sınırlarının farkında olarak, bu alana özgü, kapsamlı, kuramsal ve olgusal bilgilere sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanında sorgulayıcı bakış açısını kapsayacak şekilde ileri düzeyde kuramsal, metodolojik ve olgusal bilgiye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanında, özgün fikirlerin ve/veya araştırmanın temelini oluşturan ve bir kısmı en ileri düzeydeki ihtisas bilgisine sahip olma
Alanındaki ve alanının ilişkili olduğu değişik alanların arayüzündeki bilgi meselelerinde sorgulayıcı yaklaşıma sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanındaki kuram, uygulama, yöntem ve tekniklerin en ileri düzeydeki sistematik bilgisine ve sorgulayıcı analiz yapacak kapasiteye sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanıyla ilişkili olarak farklı iş veya öğrenme alanlarında en ileri düzeydeki arayüz bilgisine sahip olma
Aşağıda yer alan tabloda TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının bilgi bileşeninde yer alan ifadeler her seviye için tür, düzey ve kapsam açısından ayrı ayrı gösterilmektedir.
Tablo 3: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilginin Türü, Düzeyi ve Kapsamı
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Aşağıda yer alan tabloda TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının bilgi bileşeninde yer alan sorgulayıcı bilgi kapasitesine yönelik değerlendirmeler yer almaktadır.
Tablo 4: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bilgiye Yönelik Sorgulama Kapasitesi
1. Beceri
TYÇ kapsamında beceri bir çalışma veya öğrenme alanında edinilen mantıksal, sezgisel ve yaratıcı düşünme ile el becerisi, yöntem. Materyal, araç ve gereçleri kullanabilmeyi gerektiren bilgiyi kullanma ve problem çözme olarak tanımlanmıştır.
Tablo 5: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Beceri Bileşeni
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Aşağıda yer alan tabloda TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının beceri bileşeninde yer alan ifadeler her seviye için tür, amaç ve kapsam bakımından irdelenmektedir.
Tablo 6: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Becerinin Türü, Amacı ve Kapsamı
Seviye****Beceri Türü****Becerinin Amacı****Becerinin Kapsamı
Seviye 1
Seviye 2
Seviye 3
Seviye 4
Seviye 5
Temel Beceriler
Temel Beceriler
Veri, yöntem, araç-gereç seçme ve kullanma becerisi
Bilişsel ve uygulamalı beceriler
Bilişsel ve uygulamalı beceriler
Basit görevleri yerine getirmek
Basit görevleri yerine getirmek
Rutin görevleri yerine getirmek
Görevleri yerine getirmek ve problem çözmek
Sınırları belirlenmiş sorunlara yaratıcı çözümler geliştirmek Geniş kapsamlı görevleri yürütmek
Bir çalışma veya öğrenme alanı Bir çalışma veya öğrenme alanı
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Bir çalışma veya öğrenme alanı
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 6
Seviye 7
Seviye 8
Uzmanlık ve yenilik niteliği gösteren ileri düzeyde beceriler
İleri düzeyde sorun çözme becerisi
En ileri düzeydeki bilgi, yöntem
ve teknikleri kullanmayı gerektiren uzmanlaşmış beceriler
Farklı alanlardaki yöntem ve yaklaşımların kullanımını da gerektiren
sorun çözme becerisi
Karmaşık ve öngörülemeyen sorunları çözer Karmaşık görevleri yürütür
Yeni bilgi ve yöntemleri geliştirmek
Sınırları belirlenmiş sorunlara yaratıcı çözümler geliştirmek Geniş kapsamlı görevleri yürütmek
Yeni ve karmaşık sorunları çözmek
Uzmanlık gerektiren bir çalışma veya öğrenme alanında
Bir çalışma veya öğrenme alanı ile alanın ilişkili olduğu alanlar
Birden fazla çalışma veya öğrenme alanı
Disiplinler arası
1. Yetkinlik
TYÇ kapsamında yetkinlik bilgi ve becerilerin bir çalışma veya öğrenme ortamında sorumluluk alarak ve/veya özerk çalışma göstererek kullanılması, öğrenme gereksinimlerinin belirlenmesi ve karşılanması, toplumsal ve etik meselelerin ve sorumlulukların dikkate alınması olarak tanımlanmıştır.
Tablo 7: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Yetkinlik Bileşeni
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Seviye 4
Öngörülebilir, ancak değişime açık ortamlarda, görevleri tamamlamak için tam sorumluluk alma
Başkalarının yürüttüğü sıradan görevlerin gözetimini yapma, bu görevlerin değerlendirilmesinde ve iyileştirilmesinde sınırlı sorumluluk alma
Hayat boyu öğrenme yaklaşımı kapsamında öğrenme ihtiyaçlarını karşılama ve rehberlik eşliğinde ileriye yönelik öğrenme hedeflerini belirleme
Bir iş veya öğrenme alanındaki bilgi, beceri, tutum ve davranışlar ile etik meseleler ve toplumsal sorunların ilişkisi konusunda farkındalığa sahip olma
Seviye 5
Öngörülemeyen değişikliklerin olduğu ortamlarda yönetim ve gözetim görevi yapma
Kendisinin ve başkalarının başarım düzeyini değerlendirme ve geliştirme
Projelerin yönetimi dâhil iş veya öğrenme ortamlarında işleme dair etkileşimde bulunma
Bir iş veya öğrenme alanına yönelik hayat boyu öğrenme yaklaşımının kapsamına ve bu kapsamın örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenme yollarıyla ilişkisi konusunda genel farkındalığa sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanındaki bilgi, beceri, tutum ve davranışlar ile toplumsal ve etik meseleler ve sorumluluklar ilişkisinin farkında olma
Seviye 6
Seviye 7
Öngörülemeyen iş veya öğrenme ortamlarında sorumluluk alarak karar verme ve bu ortamlarda karmaşık teknik veya meslekî faaliyet veya projeleri yönetme
Kişilerin ve grupların meslekî gelişiminin yönetiminde sorumluluk alma
Bir iş veya öğrenme alanına yönelik hayat boyu öğrenme yaklaşımının kavramları, politikaları, araçlarının uygulaması ve bunların örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenme yollarıyla ilişkisi konusunda deneyim sahibi olma
Bir iş veya öğrenme değerlendirmesinde bulunurken toplumsal ve etik değerlerin farkında olma
Öngörülemeyen, karmaşık ve yeni stratejik yaklaşımlar gerektiren iş veya öğrenme ortamlarını yönetme ve dönüştürme
Karmaşık bir ortamda değişimi yönetme tecrübesine sahip olma
Meslekî bilgi ve uygulamaya katkı yapmak ve/veya takımların stratejik başarım düzeyini değerlendirmek için sorumluluk alma
Bir iş veya öğrenme alanına ve alanlar arasındaki arayüz bilgisine yönelik hayat boyu öğrenme yaklaşımının kavram, politika, araçlar ve uygulaması ve bunların örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenme yollarıyla ilişkisi konusunda liderlik yapma
Bir iş veya öğrenme alanında, toplumsal ve etik meseleleri ve sorumlulukları dikkate alarak bilgiyi bütünleştirme ve yargıda bulunma
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Bağımsız Çalışma (Özerklik) ve Sorumluluk
Bireyin ilgili yeterlilik gereğince yerine getirdiği görevlere yönelik üstlendiği sorumluluk ve bağımsızlık düzeyi yeterlilik seviyesine göre farklılık taşımaktadır.
Bağımsız çalışma; yeterliliğin seviyesi yükseldikçe yakın gözetim altında çalışmaktan uzmanlık/uzmanlık bilgisi kullanımı, kavrayış derinliği, öngörü kapasitesi ve risk alma oranının yükseldiği bir çalışma düzenine doğru akış söz konusudur.
Sorumluluk; beşeri, finansal ve maddi kaynaklara ilişkin yönlendirme ve rehberlik faaliyetlerini ifade etmek için kullanılmakta olup personel ve kaynaklar üzerinde yetki kullanma gücünden farklı bir anlam taşımaktadır. Yeterliliğin seviyesi yükseldikçe sorumluluk alma oranı işin hacmiyle doğru orantılı olarak artmaktadır.
Tablo 8: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Bireyler her yaşta ve durumda öğrenmeye ihtiyaç duyarlar, bu ihtiyaca yönelik farkındalık kazanmak bilgi, beceri ve yetkinliklerin sürekli gelişimi için vazgeçilmezdir. Öğrenmenin temel ilkelerinden birisi bu tür gereksinimlerin farkında olmaktır. Bu farkındalık bireyin neyi, neden ve ne zaman öğrenmesi gerektiği sorularını cevaplamaya odaklanmalıdır.
Aşağıda yer alan tabloda TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının yetkinlik bileşeninde yer alan ifadeler her seviye için öğrenme gereksinimlerine yönelik farkındalık açısından irdelenmektedir.
Tablo 9: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
SeviyeEylemAmaç****Kapsam
Seviye 2
Seviye 3
Farkında olmak Saptamak
Temel öğrenme gereksinimler
Temel öğrenme gereksinimler
Bireysel Bireysel
Seviye 4
Değerlendirmek Tanımlamak
Olağan görevlerin yerine getirilmesi
Proaktif öğrenme hedefleri
Ekip arkadaşları Bireysel
Seviye 5
Değerlendirmek
Performans seviyesi
Bireysel ve ekip arkadaşları
Seviye 6
Seviye 7
Seviye 8
Yönetmek Ölçmek Yönlendirmek
Mesleki gelişim
Stratejik performans seviyesi
Stratejik performans seviyesi
Bireysel ve ekip arkadaşları Kurumsal
Kurumsal
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
TYÇ Seviye Tanımlayıcıları için toplumsal ve etik meselelerin dikkate alınması yetkinlik bileşenin önemli bir parçası olarak belirlenmiştir.
Aşağıda yer alan tabloda TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının yetkinlik bileşeninde yer alan ifadeler her seviye için toplumsal ve etik meselelerin farkında olmak açısından irdelenmektedir.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Tablo 10: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
1. Çalışma Ortamı
Çalışma ortamı, bireylerin ilgili yeterliliğe yönelik iş ve işlemleri gerçekleştirirken karşı karşıya bulundukları durumun rutin veya değişime açık bir düzene sahip olup olmadığını ifade etmektedir. TYÇ seviyeleri arasında ilerledikçe çalışma ortamı rutinden öngörülemeyen değişikliklere açık olacak biçimde değişiklik göstermektedir.
Rutin çalışma ortamı özellikleri:
Döngü halinde meydana gelen/tekrarlanan işler Tanımlanmış/öngörülebilir çalışma türü Tanımlanmış personel ve aynı beceri seti
Açık anlaşmalar ve doğrudan bilgi iletimi
İşin başlangıç ve bitiş aşamalarına yönelik net bilgi Planlanmış ve yerinde iletişim metodolojisi
Değişime açık çalışma ortamı özellikleri: Tanımlanmamış iş süreçleri
Yoğun teknoloji kullanımı Sık teslim ve ölçüm
Değişken veya net belirlenmemiş sınırlar
Planlı olmayan iletişim metodolojisi ve farklı disiplinler
Tablo 11: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Çalışma Düzeni
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
1. Görev Kapsamı
İlgili yeterliliğe sahip bireylerin gerçekleştirmesi gereken iş ve işlemlerin kapsamına yönelik bilgi vermektedir. TYÇ Seviyesi yükseldikçe görev kapsamı sınırlı görevlerden kompleks ve öngörülemeyen görevlere doğru değişiklik göstermektedir.
Sınırlı Görevler: İddiasız faaliyetlerden oluşur, sonucu etkileme kapasitesi düşüktür. Seçim
yapılmasını ve inisiyatif kullanılmasını gerektirmez.
Basit Görevler: Bir disipline ait az sayıda temel öğrenme kazanımının kullanımını gerektiren görevlerdir. Sınırlı görevlerden daha kapsamlıdır.
Rutin Görevler: Bir disipline ait birden çok öğrenme kazanımının kullanımını gerektiren ancak birbirini sürekli tekrar eden işlem basamaklarından oluşan ve sınırları belli görevlerdir.
Geniş Kapsamlı Görevler: Belirli bir disipline ait birbiriyle ilgili birkaç görevin tamamlanmasını gerektiren görevlerdir.
Karmaşık Görevler: Birkaç disipline ait farklı görevlerin tamamlanmasını gerektiren görevlerdir.
Stratejik Görevler: Plan, örüntü, konumlama ve perspektif gibi farklı kategorilerde değerlendirme ve karar almayı gerektiren görevlerdir.
Tablo 12: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Görev Kapsamı
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. Unvan
Bireyin ilgili yeterliliğe sahip olması sebebiyle üstlendiği görevler gereğince kullanılan tanımlayıcı ifadedir. TYÇ seviyesi yükseldikçe unvanlar yardımcıdan üst düzey yöneticiye doğru değişiklik göstermektedir
Önemli Not: TYÇ bir meslek sınıflaması değildir ve kapsamı gereğince aynı seviyede birden fazla yeterlilik türü yer almaktadır. Bu sebeple bu başlık altında yer alan unvanlar yalnızca görevler ve sorumlulukları tanımlamada kolaylık sağlanması amacıyla örneklendirilmiş olup uygulamada farklılıklar göstermesi olağandır.
Tablo 13: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Unvan
1. Önceki Kazanımlar ve Kavrayış
Bir konuya, disipline, sektöre veya onun bir unsuruna ilişkin eğitim, çalışma, deneyim ve muhakeme yoluyla elde edilen kapsamlı ve tutarlı analiz ve sorgulama gücüne kavrayış denir.
Kavrayış “bilmek” yerine “neden olduğunu bilmek” olarak ifade edilebilir, süreçler ve bağlamlar hakkında bütünsel bir bilgi ve sorgulayıcı bakış açısı gerektirmektedir. TYÇ seviyelerinde üst seviyeye doğru kavrayış düzeyi daha kapsamlı hale gelmektedir.
Tablo 14: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Önceki Kazanımlar ve Kavrayış
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
1. İletişim
İletişim, bilginin hem gönderici hem de alıcı tarafından anlaşıldığı ortamda bilginin bir göndericiden bir alıcıya aktarılma sürecidir. Organizmaların çeşitli yöntemlerle bilgi alışverişi yapmalarına olanak tanıyan bir süreçtir. TYÇ seviyeleri arasında ilerledikçe bilginin gönderilme ve alınmasına ilişkin yol ve yöntemler çeşitlenir, bilginin kapsamı genişler ve tekdüze olmaktan uzaklaşır.
Tablo 15: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, İletişim
1. Takım Çalışması
Takım çalışması belirlenen amaca ulaşmak için değişik beceri, eğitim ve kavrayış düzeylerine sahip bireylerin bir araya gelerek yaratıcı yeteneklerini ve bilgilerini paylaşması veya birleştirmesidir. TYÇ seviyeleri arasında ilerledikçe takım çalışmasına daha yatkın ve takım içinde üstlendikleri sorumluluklar açısından daha etkin bir çalışma performansı gözlemlenmektedir.
Tablo 16: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Takım Çalışması
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
1. Araç-Gereç ve Ekipman Kullanımı
Herhangi bir amacı gerçekleştirmek üzere kullanılan ama kullanıldıkça tükenmeyen nesnelere araç, kullanıldıkça tükenen ya da azalan nesnelere ise gereç denir. Ekipman ise iş için gerekli olan ve birbirlerini bütünleyen malzemelerin oluşturduğu donanımı tanımlamaktadır. TYÇ seviyeleri arasında ilerledikçe ilgili yeterliliğe sahip bireylerin araç, gereç ve ekipman kullanım oranı artar, seviyeler ilerledikçe bireylerin bu konuda profesyonelleşmesi beklenir.
Tablo 17: TYÇ Seviye Tanımlayıcıları, Araç-Gereç ve Ekipman Kullanımı
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
3 BELİRLENMESİ
Yeterliliklerin seviyelendirilmesi herhangi bir UYÇ için hayati önem taşımaktadır. TYÇ gibi kapsamlı bir çerçevede, yeterliliklerin seviyelendirilmesi tek bir seviye tanımlayıcısı seti kullanarak farklı sektörlerden ve geleneklerden gelen birden fazla yeterlilik türünün her birinin detaylı biçimde incelenmesini gerektiren ve uzman bilgisine ihtiyaç duyan karmaşık bir süreçtir. Bu nedenle, seviyelendirmeye yönelik çalışmaların şeffaflığının sağlanması tüm paydaşlar için anlamlı ve güvenilir bir çerçeve sunmanın temel unsurdur.
TYÇ kapsamındaki yeterlilik türleri, yeterliliklerdeki öğrenme kazanımlarının seviyelendirilmesi konusunda önemli rehberlik sağlama potansiyeline sahiptir. Her yeterlilik türü belirli bir TYÇ seviyesine atandığından, seviye tanımlayıcıları arasındaki hiyerarşiye yönelik örnekler sunmak daha kolaydır.
Bir yeterliliğin geçerlilik süresi boyunca seviye tanımlayıcısında yer alan hususlarla eşleşmeye devam etmesi gerekir. Seviyenin tutarlılığı terimi bu durumu ifade etmek için kullanılmaktadır. Yeterliliklerin seviyesinin belirlenirken geçerlilik süresinin de göz önünde bulundurulması çerçevenin tutarlılığı açısından son derece önemlidir. Seviye tutarlılığı, zaman içinde öğrenme kazanımlarının değerlendirilmesinin geçerliliği ve güvenilirliği ile yakından ilişkilidir.
Aşağıdaki tabloda TYÇ’de yer alacak yeterlilik türleri ait olduğu seviye ve seviyeye ait jenerik öğrenme kazanımları ifadeleri ile birlikte gösterilmektedir. Bu tabloyla beraber yeterlilik türlerinin sahip olması gereken kazanımların ne olması gerektiği sorusu yanıtlanmaya
Tablo 18: TYÇ Seviyeleri, Yeterlilik Türleri ve Temel Nitelikler
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
- Seviye Kurs Bitirme Belgesi
Ustalık Belgesi
- Lise Diploması Lise Diploması
(Mesleki ve Teknik Eğitim, Güzel Sanatlar ve Spor)
Ön Lisans Diploması (Genel)
Ön Lisans Diploması (Mesleki)
Seviye Mesleki Yeterlilik
Belgesi
Lisans Diploması
-
- Seviye Mesleki Yeterlilik Belgesi
Yüksek Lisans Diploması (Tezli)
Yüksek Lisans Diploması (Tezsiz)
Doktora Diploması (Doktora; Sanatta Yeterlik/
8Doktora ve Tıpta/Diş Hekimliğinde/Eczacılıkta/
Veteriner Hekimlikte Uzmanlık)
Teknik ve profesyonel işlerde çalışan ve/veya başkalarını yöneten ve geliştiren insanlar için uygun olan, bir çalışma veya çalışma alanında yüksek düzeyde bilgi ve bilginin detaylı analiz kapasitesiBir çalışma veya çalışma alanının bilgi derinliğini ve anlayışını artırma yeteneği, böylece karmaşık sorunlara ve durumlara cevap verebilme
Ayrıntılı bilgi, beceri ve anlayış kazanma veya uygulama becerisi
Karmaşık sorunlara ve durumlara özgün yanıtlar sunulması için gerekli uzman bilgisi, üst düzey bilgi
Bilgiye dayalı profesyoneller olarak veya profesyonel yönetim pozisyonlarında çalışan insanlar için uygun
Üst düzey profesyonellere özgü öngörülemeyen sorunlara ve durumlara orijinal yanıtlar geliştirmeyi sağlayan son derece gelişmiş ve karmaşık kazanımlar.
Mevcut bilgileri veya mesleki uygulamaları genişleten veya yeniden tanımlayan yeni ve yaratıcı yaklaşımlar geliştirme yetisi
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Ekler
TYÇ Seviye Tanımlayıcılarının Genel Özellikleri
Seviye 1
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Bilgi
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Kendisi ve çevresine ilişkin genel bilgiye sahip olma
Genel Başlangıç
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Beceri
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
Basit görevleri yerine getirmek için gerekli temel beceriye sahip olma
Temel beceriler
Basit görevleri yerine getirmek Bir çalışma veya öğrenme alanı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Basit görevleri rehberlik ve yakın gözetim altında gerçekleştirme
Yakın gözetim, Sorumluluk yok
Öğrenme gereksinimlerine yönelik farkındalıktan söz edilemez
Toplumsal ve etik meselelere ilişkin bir farkındalıktan söz edilemez.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 2
Bilgi
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Bir iş veya öğrenme alanına ait başlangıç düzeyinde olgusal bilgiye sahip olma
Olgusal Başlangıç
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Beceri
Görevleri yerine getirmek ve olası basit sorunları çözmek için ger****ekli bilgiyi kullanma temel becerisine sahip olma
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
Temel beceriler
Basit görevleri yerine getirmek Bir çalışma veya öğrenme alanı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Basit görevleri rehberlik ve yakın gözetim altında gerçekleştirme
Yakın gözetim, Sorumluluk yok
Bireysel öğrenme gereksinimlerinin farkında olmak
Toplumsal ve etik meselelere ilişkin bir farkındalıktan söz edilemez.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 3
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Bilgi
Bir iş veya öğrenme alanına ait başlangıç düzeyinde kuramsal, orta düzey****de olgusal bilgiye sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Kuramsal Başlangıç
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Olgusal Orta
Beceri
Görevleri yerine getirmek ve problem çözmek için, gerekli veri, yönt****em ve araç-gereçleri seçip kullanma becerisine sahip olma
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
Veri, yöntem, araç-gereç seçme ve kullanma becerisi Rutin görevleri yerine getirmek
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Görevleri yerine getirmede sorumluluk alma Değişen şartları dikkate alarak görevi tamamlama
Hayat boyu öğrenme yaklaşımı kapsamında öğrenme ihtiyaçlarını rehb****erlik eşliğinde belirleme ve karşılama
Yakın gözetim, Tam Sorumluluk
Bireysel öğrenme gereksinimlerini saptamak
Toplumsal ve etik meselelere ilişkin bir farkındalıktan söz edilemez
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Bilgi
Seviye 4
Bir iş veya öğrenme alanına ait orta düzeyde kuramsal ve işlemsel, or****ta düzeyin üzerinde olgusal bilgiye sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Kuramsal Orta
Bir çalışma veya öğrenme alanı
İşlemsel Orta
Olgusal
Orta Düzeyin Üstünde
Beceri
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Çalışma Düzen****i Görev Kapsamı Unvan
Bir iş veya öğrenme alanına özgü iş ve işlemleri yerine getirmek v****e sorunlara çözüm üretmek amacıyla bilişsel ve uygulamalı beceriler****e sahip olma.
Bilişsel ve uygulamalı beceriler
Görevleri yerine getirmek ve problem çözmek Bir çalışma veya öğrenme alanı
Öngörülebilir, ancak değişime açık ortamlarda, görevleri tamamlamak için tam sorumluluk alma.
Başkalarının yürüttüğü sıradan görevlerin gözetimini yapma, bu göre****vlerin değerlendirilmesinde ve iyileştirilmesinde sınırlı sorumluluk alma.
Hayat boyu öğrenme yaklaşımı kapsamında öğrenme ihtiyaçlarını karşılama v****e rehberlik eşliğinde ileriye yönelik öğrenme hedeflerini belirleme.
Bir iş veya öğrenme alanındaki bilgi, beceri, tutum ve davranışlar ile e****tik meseleler ve toplumsal sorunların ilişkisi konusunda farkındalığa sahip olma.
Bağımsız çalışma, Tam sorumluluk
Ekip arkadaşlarının olağan görevleri yerine getirmesini denetlemek Bireysel proaktif öğrenme hedeflerini tanımlamak
Toplumsal ve etik meselelerin farkında olmak
Toplumsal meselelere ilişkin bilgi, beceri ve tutum geliştirmek
Seviye 4
Öngörülebilir ancak değişime açık çalışma ortamları
Tanıdık yaklaşımlar arasından seçim yapılmasını gerektiren rutin görevler söz konusudur. Bu görevleri yerine getiren kişiler “vasıflı işçi” olarak tanımlanabilir
Önceki Kazanımlar Mesleğin gerektirdiği bilgi ve becerileri en efektif seçimi yapacak şekilde kullanır.
ve Kavrayı****ş İletişim
Takım Çalışması
Araç-Gereç v****e Ekipman Kullanımı
İş pratiklerini doğru şeklide uygular.
Etkili bir iletişim kurar ve pratik prosedürleri açık ve öz bir şekilde raporlar.
Sorumlulukları dâhilinde ekiplere “rehberlik” edebilirler. Başkalarının yürüttüğü rutin görevlere ilişkin “gözetim” yapabilirler
Uygun araç-gereç, ekipman ve yöntemleri seçer, bağımsız olarak kullanır.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 5
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Bilgi
Bir iş veya öğrenme alanının sınırlarının farkında olarak, bu alana özgü**,** kapsamlı, kuramsal ve olgusal bilgilere sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Kuramsal Kapsamlı
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Olgusal Kapsamlı
Beceri
Beceri Türü Beceri Amacı
Beceri Kapsamı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Çalışma Düzen****i Görev Kapsamı Unvan
Önceki Kazanımla****r ve Kavrayış
İletişim
Takım Çalışması
Araç-Gereç v****e Ekipman Kullanımı
Sınırları belirlenmiş soyut ve somut sorunlara yaratıcı çözümler geliştirmed****e gerekli, kapsamlı, bilişsel ve uygulamalı becerilere sahip olma
Bilişsel ve uygulamalı beceriler
Sınırları belirlenmiş sorunlara yaratıcı çözümler geliştirmek Geniş kapsamlı görevleri yürütmek
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Öngörülemeyen değişikliklerin olduğu ortamlarda yönetim ve gözetim göre****vi yapma
Kendisinin ve başkalarının başarım düzeyini değerlendirme ve geliştirm****e Projelerin yönetimi dâhil iş veya öğrenme ortamlarında işleme dair etkileşim****de bulunma
Bir iş veya öğrenme alanına yönelik hayat boyu öğrenme y****aklaşımının kapsamına ve bu kapsamın örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenm****e yollarıyla ilişkisi konusunda genel farkındalığa sahip olma
Bir iş veya öğrenme alanındaki bilgi, beceri, tutum ve davranışlar ile t****oplumsal ve etik meseleler ve sorumluluklar ilişkisinin farkında olma
Bağımsız çalışma, Tam sorumluluk Sorumluluğundakilere yönelik gözetim
Bireysel ve ekip arkadaşlarına ait performans seviyesini değerlendirmek
Toplumsal ve etik meselelerin farkında olmak
Toplumsal meselelere ilişkin bilgi, beceri ve tutum geliştirmek
Seviye 5
Öngörülemeyen değişimlerin olduğu çalışma ortamları Geniş kapsamlı görevler söz konusudur.
Bu görevleri yerine getiren kişiler “tam vasıflı işçi” olarak tanımlanabilir.
Mesleğe ilişkin kazanımları kullanarak verileri doğru analiz etme gücüne sahiptir. Özgün sorunları çözer.
Bilgileri organize eder.
Başkalarının yürüttüğü görevlere ilişkin sorumluluk alabilir, sonuçları değerlendirebilirler.
Uygun araç-gereç, ekipman ve yöntemleri belirler, kullanımını sağlar ve gözetimini yapar
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Bilgi
Seviye 6
Bir iş veya öğrenme alanında sorgulayıcı bakış açısını kapsayacak şekilde ileri düzeyde kuramsal, metodolojik ve olgusal bilgiye sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Kuramsal İleri
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Metadoloji İleri
Olgusal İleri
Sorgulama
Beceri
Beceri Türü Beceri Amacı
Beceri Kapsamı
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Çalışma Düzen****i Görev Kapsamı Unvan
Önceki Kazanımla****r ve Kavrayış
İletişim
Takım Çalışması
Araç-Gereç v****e Ekipman Kullanımı
Bir çalışma veya öğrenme alanına yönelik sorgulayıcı bakış açısı
Uzmanlık gerektiren bir iş veya öğrenme alanında, karmaşık ve öngörülemey****en sorunları çözmek için gerekli, uzmanlık ve yenilik niteliği gösteren ileri düzey****de becerilere sahip olma
Uzmanlık ve yenilik niteliği gösteren ileri düzeyde beceriler. Karmaşık ve öngörülemeyen sorunları çözer.
Karmaşık görevleri yürütür.
Uzmanlık gerektiren bir çalışma veya öğrenme alanında.
Öngörülemeyen iş veya öğrenme ortamlarında sorumluluk alarak karar vermev****e bu ortamlarda karmaşık teknik veya meslekî faaliyet veya projeleri yönetm****e Kişilerin ve grupların meslekî gelişiminin yönetiminde sorumluluk alma Bir iş veya öğrenme alanına yönelik hayat boyu öğrenme yaklaşımının kavr****amları, politikaları, araçlarının uygulaması ve bunların örgün ve yaygın eğitim ile serbes****t öğrenme yollarıyla ilişkisi konusunda deneyim sahibi olma
Bir iş veya öğrenme değerlendirmesinde bulunurken toplumsal ve e****tik değerlerin farkında olma
Bağımsız çalışma, Tam sorumluluk Sorumluluğundakileri yönetme
Bireysel ve ekip arkadaşlarının mesleki gelişimini yönetmek
Toplumsal ve etik meselelerin farkında olmak, mevcut durumu değerlendirmek
Seviye 6 Değişime açık çalışma ortamları. Karmaşık görevler söz konusudur.
Bu görevleri yerine getiren kişiler “uzmanlar” olarak tanımlanabilir.
Karmaşık ve öngörülmeyen sorunları tespit ve analiz ederek yeni çözümler üretir, prosedür geliştirir.
Bilgileri analiz eder ve yönetir.
Sorumluluğunda çalışan kişileri yönetebilir.
Başkalarının mesleki gelişiminde ve farklı projelerin yönetiminde sorumluluk alabilirler.
Araç-gereç, ekipman ve yöntemlerin uygunluğunu değerlendirir, temin ve tedariğini planlar.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 7
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Bilgi
Bir iş veya öğrenme alanında, özgün fikirlerin ve/veya araştırmanın tem****elini oluşturan ve bir kısmı en ileri düzeydeki ihtisas bilgisine sahip olma Alanındaki ve alanının ilişkili olduğu değişik alanların arayüzündeki bilg****i meselelerinde sorgulayıcı yaklaşıma sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
İhtisas Bilgisi En ileri düzey
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Arayüz bilgisi İleri
Çalışma veya öğrenme alanının ilişkili olduğu
Sorgulama
Beceri
Çalışma veya öğrenme alanının ilişkili olduğu diğer alanlara yönelik sorgulayıcı bakış açısı
Bir iş veya öğrenme alanında yeni bilgi ve yöntemleri geliştirmek ve f****arklı alanlardan bilgiyi bütünleştirmek için yürütülen araştırma ve/veya y****enilik faaliyetlerinde sorun çözmede ileri düzeyde beceriye sahip olma
İleri araştırma işlemlerinin kavranılması, tasarlanması, uygulanması v****e uyarlanmasını yapma becerisine ekip üyesi veya kısmen özerk olarak sahip olma
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
İleri düzeyde sorun çözme becerisi Yeni bilgi ve yöntemleri geliştirmek
Bir çalışma veya öğrenme alanı ile alanın ilişkili olduğu alanlar
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Öngörülemeyen, karmaşık ve yeni stratejik yaklaşımlar gerektiren iş vey****a öğrenme ortamlarını yönetme ve dönüştürme
Karmaşık bir ortamda değişimi yönetme tecrübesine sahip olma
Meslekî bilgi ve uygulamaya katkı yapmak ve/veya takımların stratejik başarım düzeyini değerlendirmek için sorumluluk alma
Bir iş veya öğrenme alanına ve alanlar arasındaki arayüz bilgisine yönelik haya****t boyu öğrenme yaklaşımının kavram, politika, araçlar ve uygulaması ve bunların örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenme yollarıyla ilişkisi konusunda liderlik yapma
Bir iş veya öğrenme alanında, toplumsal ve etik meseleleri ve sorumlulukları dikkate alarak bilgiyi bütünleştirme ve yargıda bulunma
Bağımsız çalışma, Tam sorumluluk
Sorumluluğundakileri sorgulamak, yönetmek ve geliştirmek
Kurumsal Stratejik performans seviyesini ölçmek
Toplumsal ve etik meselelere ilişkin bilgiyi birleştirme ve karar verme
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Çalışma Düzen****i Görev Kapsamı
Unvan
Önceki Kazanımla****r ve Kavrayış
İletişim
Takım Çalışması
Araç-Gereç v****e Ekipman Kullanımı
Seviye 7
Rutin dışı ve geniş çaplı çalışma ortamları.
Karmaşık ve öngörülemeyen görevler söz konusudur.
Bu görevleri yerine getiren kişiler “yöneticiler” veya “kıdemli uzmanlar” olarak tanımlanabilir.
Rutin dışı ve geniş çaplı çalışma ortamındaki soyut sorunlara yaratıcı çözümler geliştirir.
Bilginin yönetiminde entelektüel bağımsızlık gerektiren titiz bir analitik yetenek kullanır.
Ekip/takım üyelerinin kapasitelerini uygun şekilde kullanabilir, etkili bir etkileşim kurabilir, proaktif olabilir, profesyonel bağlamda müzakere edebilir ve çatışmayı yönetebilir.
Karmaşık sorunların tanımlanmasında ve çözüme yönelik yeni araç gereç ve ekipman planlaması ve seçimi yapar.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Seviye 8
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
Bilgi
Bir iş veya öğrenme alanındaki kuram, uygulama, yöntem ve tekniklerin en ileri düzeydeki sistematik bilgisine ve sorgulayıcı analiz yapacak kapasiteye sahip olma Bir iş veya öğrenme alanıyla ilişkili olarak farklı iş veya öğrenme alanlarında en ileri düzeydeki arayüz bilgisine sahip olma
Bilgi Türü Bilgi Düzeyi Bilgi Kapsamı
Sistematik bilgi En ileri düzey
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Arayüz bilgisi En ileri düzey
Bir çalışma veya öğrenme alanı
Sorgulama
Beceri
Birden fazla öğrenme alanına ait kuram, uygulama yöntem ve tekniklerine yönelik sorgulayıcı analiz kapasitesi
Bir iş veya öğrenme alanındaki en ileri düzeydeki araştırma ve/veya yenilikt****e kritik sorunları çözmek, mevcut bilgiyi veya meslekî uygulamayı genişletm****ek ve yeniden tanımlamak için sentez ve değerlendirmeyi de kapsayan en iler****i düzeydeki bilgi, yöntem ve teknikleri kullanmayı gerektiren uzmanlaşmış becerilere sahip olma
İleri araştırma süreçlerinin kavranılması, tasarlanması, uygulanması v****e uyarlanmasını yapma becerisine özerk olarak sahip olma
Alanında ortaya çıkan, farklı alanlardaki yöntem ve yaklaşımların kullanımını da gerektiren yeni ve karmaşık sorunları çözme becerisine sahip olma
Beceri Türü Beceri Amacı Beceri Kapsamı
En ileri düzeydeki bilgi, yöntem ve teknikleri kullanmayı gerektiren uzmanlaşmış beceriler
Araştırma ve/veya yenilikte kritik sorunları çözmek, mevcut bilgiyi veya meslekî uygulamayı genişletmek ve yeniden tanımlamak
Bir çalışma veya öğrenme alanı ile alanın ilişkili olduğu alanlar
Farklı alanlardaki yöntem ve yaklaşımların kullanımını da gerektiren sorun çözme becerisi
Yeni ve karmaşık sorunları çözmek
Disiplinler arası
Yetkinlik
Bağımsız Çalışma ve Sorumluluk
Güçlü bir yetkinlik, yenilik, özerklik, bilimsel ve meslekî tutarlılığa sahip olma v****e araştırma dâhil iş veya öğrenme ortamlarındaki en ileri seviyedeki yeni fikirlerin ve süreçlerin geliştirilmesinde yetkin olduğunu gösterme
Bir iş veya öğrenme alanındaki mevcut bilgi veya meslekî uygulamanın y****eniden tanımlanmasına veya genişletilmesine imkân veren yeni ve özgün y****aklaşımların geliştirilmesinde liderlik yapma
Bir iş veya öğrenme alanına ve alanlar arasındaki arayüz bilgisine yönelik haya****t boyu öğrenme yaklaşımının öngörülmeyen, karmaşık ve yenilik gerektir****en ortamlarda geliştirilmesine, örgün ve yaygın eğitim ile serbest öğrenme y****ollarıyla desteklenmesine ilişkin konularda özgün politika ve uygulamalar geliştirme
Bir iş veya öğrenme alanında, toplumsal ve etik meseleleri ve sorumlulukları dikkate alarak yeni bilgi üretme
Bağımsız çalışma, Tam sorumluluk
Kompleks, yenilikçi, özgün fikirleriyle bir kuruluş veya organizasyona liderlik sağlar.
Öğrenme Gereksinimlerinin Farkında Olmak
Toplumsal ve Etik Meselelerin Dikkate Alınması
Kurumsal Stratejik performans seviyesini yönlendirmek Toplumsal ve etik meselelere ilişkin yeni bilgiler oluşturma
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
Çalışma Düzen****i Görev Kapsamı
Seviye 8
Rutin dışı, geniş çaplı ve farklı disiplinlerden beslenen bir çalışma sahası vardır.
Kompleks ve öngörülemeyen durumlara ilişkin ekipleri ve organizasyonları yönlendirecek stratejik görevler söz konusudur.
Öngörüleriyle projeleri ve organizasyonları yönlendirir.
Unvan
Önceki Kazanımla****r ve Kavrayış
İletişim
Takım Çalışması
Araç-Gereç v****e Ekipman Kullanımı
Bu görevleri yerine getiren kişiler “üst düzey yönetici” olarak tanımlanabilir.
Çalışma alanı dışındaki yeni ve karmaşık sorunların çözümüne yönelik özgün çözümler üretebilir.
İleri araştırma ve iletişim süreçlerine yönelik deneyim ve elde edilen verilere ilişkin sorgulayıcı analiz kapasitesini kullanır.
Etkin bir şekilde liderlik yapabilir. Görevi açıklığa kavuşturabilir, grup üyelerinin kapasitelerini yönetebilir, çatışmayı önceden önleyebilir.
Profesyonel veya eşdeğer düzeyde görevlerin planlanması ve uygulanmasında kullanılacak özgün araç, gereç ve ekipmanları yenilikçi yaklaşımlarla kullanıma sunabilir.
TYÇ SEVİYE TANIMLAYICILARI REHBERİ
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU
- Sokak No:12, Balgat, 06520 Çankaya / ANKARA Tel: +90 (312) 458 20 00 - 09